,,Poezja powinna uczyć czułości do świata”.

22 listopada w Szkole Polskiej im. 2. Korpusu Polskiego przy Konsulacie Generalnym RP w Mediolanie z siedzibą w Bolonii odbyła się uroczysta projekcja filmu ,,Herbert. Barbarzyńca w ogrodzie”, która zgromadziła wielu ważnych gości, przyjaciół polskiej edukacji i kultury. W wydarzeniu uczestniczyli Pani Konsul RP Ewa Adamczyk, Konsul Honorowy RP z Bolonii Pasquale Luigi Laurenzano, reżyser filmu Rafael Lewandowski, Dyrektor Szkoły Polskiej im. Mikołaja Kopernika przy Konsulacie Generalnym RP w Mediolanie Ewa Gleń, licealiści Szkoły Polskiej w Mediolanie, Pani Joanna Nurek, a także nauczyciele, uczniowie i rodzice ze Szkoły Polskiej w Bolonii.

Szczególne podziękowania skierowane zostały do Pani Konsul Generalnej RP w Mediolanie Agnieszki Glorii Kamińskiej oraz Dyrektora Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą Rafała Siemianowskiego za objęcie patronatem wydarzenia. Wyrazy wdzięczności otrzymał również Konsul Honorowy RP w Bolonii Pasquale Luigi Laurenzano, który zaaranżował tę współpracę przy okazji jubileuszu 25-lecia Katedry Języka i Literatury Polskiej Uniwersytetu Bolońskiego.

Pani Dyrektor Iwona Stachera skierowała podziękowania również do Dyrektor Szkoły Polskiej w Mediolanie, Pani Ewy Gleń, wspierającej projekt oraz do Instytutu Polskiego w Rzymie za pomoc w publikacji informacji o wydarzeniu. Spotkanie toczyło się w atmosferze życzliwości i dumy z polskiej kultury, a goście otrzymali serdeczne podziękowania za swoją obecność i udział w projekcie.

Całość spotkania miała wyjątkowy charakter przede wszystkim dzięki obecności reżysera Rafaela Lewandowskiego, którego biografia sama w sobie stanowi świadectwo przenikania kultur. Artysta urodził się w 1969 roku we francuskim Reims, w rodzinie o polskich korzeniach. Już jako nastolatek chwytał za kamerę i realizował swoje pierwsze filmy amatorskie, później studiował kinematografię na paryskiej Sorbonie, a w latach 1991–1996 kształcił się na wydziale reżyserii prestiżowej szkoły filmowej La Fémis.

Rafael Lewandowski od początku swojej kariery konsekwentnie łączy sztukę filmową z historią i pamięcią, ukazując zarazem relację człowieka z jego własnymi wspomnieniami. W latach 90. zrealizował dokument „Cela” (1996), opowiadający historię miłości Polki i francuskiego jeńca wojennego, oraz „Cień na duszy” (1999), będący portretem scenografa Willy’ego Holta, ocalałego z Auschwitz. W filmie „Przesłuchania” (2000) ukazał z kolei kulisy pracy dziennikarzy podczas procesu Maurice’a Papona, byłego kolaboranta z czasów II wojny światowej.

Kolejne lata przyniosły dokumenty między innymi takie jak, „Piosenka i życie” (2005), poświęcony dzieciom działaczy Solidarności, oraz „Bye, Bye Dublin!” (2010). Międzynarodowe uznanie zdobył dzięki fabularnemu debiutowi Kret (2011), na festiwalu filmowym w Gdyni i Montrealu. Następne filmy „Minkowski | Saga” (2013), „Z dala od orkiestry” (2017) czy zaprezentowany w naszej szkole „Herbert. Barbarzyńca w ogrodzie” (2021) potwierdzają jego mistrzostwo w opowiadaniu historii splatających kulturę, pamięć i losy ludzi.

Lewandowski zrealizował także projekty dla ARTE – europejskiego kanału telewizyjnego o profilu kulturalnym, w tym serial „W wojnie o Algierię” (2022), ukazujący traumę ostatniej francuskiej wojny kolonialnej. Najnowszy dokument, „Bojowniczki! One walczyły w Getcie Warszawskim” (2024), przedstawia równoległe losy Cywii Lubetkin i Racheli Auerbach, kobiet, które w różny sposób przeciwstawiły się nazistom.

Filmy reżysera były wielokrotnie nagradzane i prezentowane na festiwalach na całym świecie, w Paryżu, Nowym Jorku, Jerozolimie czy Krakowie. W 2011 roku Lewandowski otrzymał Paszport „Polityki” w kategorii film, a w 2015 został odznaczony Orderem Sztuki i Literatury przez rząd francuski.

Dziś, mieszkając w Warszawie, nadal tworzy filmy, które przypominają, że pamięć jest żywa, a opowieści, jeśli dobrze opowiedziane, potrafią zmieniać nasze spojrzenie na świat i człowieka.

Film „Herbert. Barbarzyńca w ogrodzie”, zaprezentowany podczas spotkania, ukazał poetę jako twórcę niezwykle przenikliwego, wrażliwego i uważnego, który nigdy nie szukał poklasku. Był inteligentnym obserwatorem świata, dostrzegał w codzienności ślady historii miejsc, przedmiotów i ludzi. Kochał podróże, choć żył w czasach, gdy wyjazdy zagraniczne były dla Polaków trudne, a często wręcz niemożliwe. Podczas swoich wypraw tropił ślady wspólnoty narodów i odnajdywał je, co dawało mu poczucie przynależności do Europy, poczucie szczególnie ważne w realiach komunizmu.

Herbert interesował się kulturą u źródeł, a jego spojrzenie na codzienność było pełne uwagi i refleksji. Nigdy nie poszedł na kompromis z polskimi władzami, czuł wdzięczność za ocalenie i obowiązek dawania świadectwa. Wierzył, że poezja nie powinna zajmować się „zbawianiem świata”, lecz uczyć dawnych cnót – odwagi, prawdy, czułości wobec świata i miłości.

Film ,,Herbert. Barbarzyńca w ogrodzie” zaskakuje bogactwem przywołanych wspomnień, wywiadów i fotografii, które razem tworzą wielowymiarowy portret poety. Szczególnym walorem dokumentu są wspomnienia wdowy po Herbercie, Pani Katarzyny Herbert, ukazujące go w sposób pełen czułości i zrozumienia. Poznajemy ją jako kobietę odważną i cierpliwą, wierną towarzyszkę życia, która potrafiła wspierać twórcę niosącego w sobie ciężar wojennych okaleczeń, doświadczenie utraty oraz nieustanną potrzebę pisania i obcowania ze sztuką. Jej obecność w filmie odsłania intymny wymiar codzienności poety, człowieka łakomego na kontakt z dziełami sztuki, poszukującego w nich inspiracji i duchowego schronienia.

Na początku obrazu pojawia się jeden z wywiadów, który pełni rolę swoistego rusztowania dla całej narracji. Herbert, z charakterystyczną ironią, stwierdza w nim, że „na szczęście nie studiował literatury, żeby ją tworzyć”. To zdanie, przewrotnie podkreśla jego niezależność, staje się kluczem do zrozumienia zarówno jego twórczości, jak i relacji z otaczającym światem, relacji, w której sztuka była nieustannym punktem odniesienia, a życie prywatne, dzięki obecności żony, nabierało równowagi i głębi.

Spotkanie z Rafaelem Lewandowskim i jego filmem stało się dla nas nie tylko okazją do obejrzenia dokumentu, lecz także do rozmowy o wartościach, które Herbert pozostawił w swojej twórczości. Po projekcji reżyser podzielił się doświadczeniami związanymi z pracą nad filmem i z zainteresowaniem rozmawiał z uczniami, którzy zadawali mu pytania.

Film urzeka subtelnością spojrzenia i umiejętnością uchwycenia głębokich treści. Jego prezentacja stała się nie tylko lekcją historii i literatury, lecz także okazją do spotkania z żywą sztuką, wymagającą, ale jednocześnie otwierającą na nowe przeżycia. Dla uczniów i odbiorców mniej przygotowanych była to szansa, by odkryć, że sztuka potrafi poruszać serca, inspirować do refleksji i uczyć uważności wobec drugiego człowieka.